Stichting Hirundo

Stichting Hirundo

De “Stichting Hirundo” werd opgericht op 2 juni 1989
ten kantore van notaris M.W.G. Overbeeke te Elburg
en ingeschreven bij de KvK onder nummer 41035771.

Doel
De stichting heeft als doel:
‘Het doen van ornithologisch onderzoek en het ver-
richten van educatieve activiteiten, en voorts al het-
geen met een en ander rechtstreeks of zijdelings
verband houdt of daartoe bevorderlijk kan zijn, alles
in de ruimste zin des woords’.

De stichting tracht haar doel te verwezenlijken door:

- het waarnemen, vangen en ringen van vogels,
- het maken van beeld- en/of geluidsopnames op ornithologisch gebied,
- het maken van reizen of excursies t.b.v. ornithologisch onderzoek,
- het geven van voorlichting d.m.v. lezingen, audio- en/of visuele presentaties alsmede publicaties,
- het verwerven van fondsen om bovenstaande te verwezenlijken,
- het samenwerken met andere instellingen op identiek gebied,
- het aanschaffen van materialen ter verwezenlijking van bovenstaande,
- het zich laten bijstaan door een extern adviseur.

Werkzaamheden ten behoeve van de doelstelling
De doelstellingen zoals die beschreven zijn in de oprichtingsakte worden nagestreefd en zo goed mogelijk gerealiseerd. Dit omhelst het continueren en jaarlijks volbrengen van een aantal onderzoeks- en vogelringprojecten, gecoördineerd door het Vogeltrekstation te Wageningen:

- het Constant Effort Site Project (CES C02) te Elburg,
- het Retrapping Adults for Survival Project Boerenzwaluw (RAS 28) in Oldebroek,
- het Boerenzwaluw Slaapplaats Project te Elburg,
- het onderzoeken, vangen en ringen van andere vogels op andere locaties,
- het fotograferen van vogels t.b.v. publicaties, presentaties en magazines.

Jaarlijks wordt een overzicht gegeven van de werkzaamheden van de wetenschappelijk medewerker.

Financiën
Stichting Hirundo heeft geen leden of donateurs. Donaties ter ondersteuning van de activiteiten van de stichting kunnen gestort worden op banknummer NL55RABO0348465939) t.n.v. Stichting Hirundo, Rabobank Oldebroek.

- De stichting kent geen winstoogmerk of beloningsbeleid.
- Er worden geen salarissen en/of onkostenvergoedingen aan de bestuursleden betaald.
- Er zijn geen personen in loondienst en er wordt ook geen gebruik gemaakt van ZZP-ers en/of andersoortige werkers.
- De gelden van de stichting worden verkregen uit subsidies, schenkingen, vergoedingen voor lezingen, auteursrechten fotografie en opbrengsten van activiteiten.
- De gelden worden gebruikt voor veldonderzoek vogels, verzorgen van publicaties en het verstrekken van onderzoeksgegevens aan Vogeltrekstation, Vogelbescherming Nederland en SOVON.
- De wetenschappelijk onderzoeker krijgt een reiskostenvergoeding voor gereden kilometers t.b.v. de doelen.
- De gelden worden beheerd door de penningmeester die uitsluitend voor door het stichtingsbestuur goedgekeurde doelen geld mag besteden.
- Er worden geen contante kashandelingen verricht noch is er contant geld aanwezig binnen de stichting.

Jaarlijks wordt een financieel overzicht gegeven van de baten en lasten van het betreffende boekhoudkundig jaar.

Bestuur
Het bestuur van de Stichting Hirundo bestaat uit 5 leden. Binnen de stichting voert een wetenschappelijk medewerker (Bennie v.d. Brink) de activiteiten namens de stichting uit. Een extern adviseur zorgt voor de kascontrole. Jaarlijks komen deze personen bijeen om de activiteiten van de stichting te bespreken en om de jaarverslagen van de secretaris, penningmeester en wetenschappelijk medewerker goed te keuren.
Het bestuur wordt gevormd door de volgende personen:

- Dhr. H.A.B. Dickhof, voorzitter.
- Dhr. B. van den Hoek, secretaris.
- Dhr. H. Nijhuis, penningmeester.
- Mevr. E.R. van den Brink, bestuurslid.
- Mevr. A. Welbedacht, bestuurslid.
- Dhr. B. Muis, bestuurslid

Het postadres van de stichting is: Schokkerstraat 43, 8081 KL Elburg.
Voor nadere informatie over de activiteiten en doelstellingen van de stichting kan contact opgenomen worden met Bennie van den Brink: 0525-621347 / 06-12192978 of zwaluwbrink@hotmail.com.
Lees hier het Curriculum Vitae van Bennie.

ANBI
Stichting Hirundo is officieel aangemerkt als Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI). Als ANBI-instelling (RSIN: 8004.67.036) voldoen wij aan de wettelijke verplichting om, naast bovengenoemde gegevens, ook inzicht te geven in de jaaroverzichten van onze activiteiten en financiële middelen. De gegevens over 2021 t/m 2023 treft u, samen met het beleidsplan, hieronder aan:

Ornithologie
Bennie van den Brink is de ‘wetenschappelijk medewerker’ van de stichting en verantwoordelijk voor de activiteiten van de stichting.
Bennie is vrijwillig medewerker van het Vogeltrekstation te Wageningen en als zodanig actief als vogelringer. Van 1985 tot 1996 was hij bestuurslid van de Ringersvereniging en van 1989 tot eind 2007 was hij lid van de redactie van “Op het Vinkentouw”, het periodiek voor de vogelringers van het Vogeltrekstation. Hij is tevens natuurfotograaf en lid van het Natuur Fotografen Gilde. Hij was o.a. lid van de ballotagecommissie en een aantal jaren eindredacteur van “NFG-berichten”, het tijdschrift van het natuurfotografengilde. Beide activiteiten worden gecombineerd in onderzoek, publicaties en het geven van presentaties hierover.
Veel van zijn beste opnames zijn te vinden op de website van fotobureau “Buiten Beeld”.

Speerpunt van de stichting is de Boerenzwaluw (Hirundo rustica), die haar naam heeft gegeven aan de stichting en waardoor vele activiteiten zijn ontstaan om de bescherming en instandhouding van deze soort te bevorderen.
In onderstaand overzicht wordt hiervan een beeld gegeven. Ook een literatuurlijst van gepubliceerde artikelen volgt hieronder.

Reizen en onderzoek.

Botswana Swallow Project.
Om meer te weten te komen over het wel en wee van de boerenzwaluw werden er reizen naar Afrika ondernomen teneinde wetenschappelijke gegevens te verkrijgen. In 1988 werd een oriënterende reis naar Botswana gemaakt en in 1989 naar Namibië. In Botswana werd een reusachtige slaapplaats ontdekt van aldaar overwinterende boerenzwaluwen, waarna een verzoek werd geschreven aan het Wildlife Department in Gaborone om hier onderzoek te mogen doen. De vergunning werd verleend en van 1993 t/m 1995 werd gedurende drie opeenvolgende jaren hier zwaluwen gevangen en geringd. Dit gebeurde met ondersteuning van de Stichting WIWO (Stichting Werkgroep Internationaal Wad- en Watervogel Onderzoek) te Zeist, die dit onderzoek financieel mogelijk maakte. E.e.a. is vastgelegd in het WIWO-rapport nr.56.

Deelname 9e Pan-African Ornithological Congres in Accra, Ghana.
Dit resulteerde in een uitnodiging voor het houden van een presentatie op het 9e Pan-African Ornithological Congres gehouden van 1-8 december 1996 te Accra, Ghana, getiteld; “European Swallows in Botswana: the effects of rainfall on roosting habitat, body condition and speed of moult”.

Opzetten van ringonderzoek in Ghana.
Dit bezoek werd gecombineerd met een verzoek om aansluitend aan het congres, in Ghana onderzoek te doen naar boerenzwaluwen en andere Europese trekvogels. Dit werd toegekend door de Ghana Wildlife Society. Aansluitend op het PAOC-congres werd in 1996 en 1997 gepoogd in Ghana zowel slaapplaatsen van boerenzwaluwen te vinden en daaraan onderzoek te doen alsook te zoeken naar geschikte locaties voor het opzetten van een eerste Afrikaanse Constant Effort Site (CES). Een CES is een plaats waar onder vaste condities en op vaste tijden ringonderzoek gedaan wordt naar aldaar voorkomen vogels teneinde een beeld te krijgen van aantallen, soorten, populatie-opbouw, verblijfsduur en conditie..
Ook dit onderzoek werd weer ondersteund door de Stichting WIWO. De resultaten zijn gepubliceerd in WIWO Report 58 en 80.
Helaas kwam het oprichten van een CES-project in Ghana niet van de grond.

Opzetten Boerenzwaluw Project Nederland en Euring Swallow Project.
Om tegelijkertijd een beter beeld te krijgen van de ontwikkelingen van de broedpopulatie van de boerenzwaluw in eigen land diende Stichting Hirundo een projectvoorstel in bij het Vogeltrekstation te Heteren om in Nederland projectmatig ringonderzoek aan de boerenzwaluw te mogen doen. Ook dit werd toegekend en ondersteund en dit Boerenzwaluw Project Nederland (BPN) liep van 1992 t/m 1998. Bennie van den Brink was de landelijke coördinator van dit project bij het Vogeltrekstation.
De opzet en resultaten van dit project waren dermate waardevol dat het bestuur van de gezamenlijke Europese Ringcentrales EURING besloot dit project over te nemen en uit te breiden tot het Euring Swallow Project (ESP). Dit project startte in 1997 waarbij het BPN als pilotproject diende en liep in een twintigtal Europese landen t/m 2004. Het onderzoek aan de broedpopulaties werd gecoördineerd door de Zwitserse ringcentrale (Sempach), dat van ringonderzoek op de slaapplaatsen door de Italiaanse ringcentrale (Bologna). Ook China en Japan waren deelnemende landen. Het resulteerde in veel onderzoek en publicaties over de boerenzwaluw in de deelnemende landen.
Boerenzwaluw RAS Project.
Verschillende deelnemers zijn na beëindiging van het ESP-project in 2004 overgestapt naar het RAS-project van het Vogeltrekstation. RAS staat voor Retrapping Adults for Survival en is een internationaal project. Ringers van ringcentrales in diverse landen hebben een vogelsoort die ze hiermee bestuderen. In ons geval is dat natuurlijk de boerenzwaluw. Van tenminste 30 broedparen worden alle oudervogels gevangen en geringd en de nestjongen op die adressen geringd. Op die manier worden gegevens verkregen omtrent aantal broedparen, overleving (survival) en ook over plaatstrouw en leeftijdsopbouw. In de regio Noord-Veluwe wordt vanaf 2004 hieraan deelgenomen. Voor de resultaten zie de diverse regioverslagen hierover. In Nederland zijn anno nu ca. 20 Boerenzwaluw RAS-deelnemers. Hun gegevens worden doorgegeven aan Stichting Sovon en het Vogeltrekstation voor statistische berekeningen en het volgen van de populaties.

Opzetten en overname website Boerenzwaluw.
Uit educatieve overwegingen en om het publiek ook kennis te kunnen laten nemen van het bovenstaande diende Stichting Hirundo een verzoek in bij het N.I.O.O. te Heteren, waaronder de Nederlandse Ringcentrale ressorteert, om een website hierover te mogen opzetten. Hiermee werd ingestemd en in samenwerking met de Nederlandse Ringcentrale werd de website www.boerenzwaluw.nl geopend, waarvoor diverse bijdragen werden geschreven. In 2006 ging de webbeheerder van het N.I.O.O. Jan Visser met pensioen en werd deze website overgedragen aan Stichting Hirundo.

BBC Natural History.
In 1995 werd medewerking verleend aan de BBC
Natural History Unit over een film omtrent de trek van
de Boerenzwaluw. In de serie “Incredible journeys”
werd een aflevering gemaakt met als titel:
“A Swallow’s Odyssey”. Diverse contacten in Zuid-
Europa en Afrika werden tot stand gebracht er
werden geluidsopnames gemaakt op de slaapplaats
van boerenzwaluwen te Elburg, die voor de film
werden gebruikt.

Deelname 22e International Ornithological Congres Durban.
De resultaten van het Euring Swallow Project resulteerden in een uitnodiging voor deelname aan het 22e International Ornithological Congres, gehouden van 16 – 22 augustus 1998 te Durban, Zuid-Afrika. Daarin was een geheel symposium gewijd aan het boerenzwaluwonderzoek in Europa en Afrika: “The envolvement of amateur ringers in population studies: The Euring Swallow Project”, onder voorzitterschap van prof. dr. A. van Noordwijk, toenmalig hoofd van de Nederlandse Ringcentrale. Hierin hield Bennie een presentatie onder de titel “The Euring Swallow Project: a ringer’s perspective” en leverde een bijdrage aan een andere presentatie, gedaan door Tom van der Have: “European Swallows in Africa: effects of rainfall on body condition and speed of moult”.

Nigerian Swallow Project.
In 1999 kreeg Stichting Hirundo een verzoek vanuit Italië om deel te nemen aan een onderzoek naar boerenzwaluwen in Nigeria. Dit Nigerian Swallow Project was opgestart onder auspiciën van de Italiaanse ringcentrale en betrof onderzoek naar herkomst, conditie en bescherming van boerenzwaluwen op een reusachtige slaapplaats in Oost-Nigeria. Deze slaapplaats werd bedreigd en de zwaluwen werden als voedselbron door de lokale bevolking gebruikt. De Nederlandse Ambassade in Lagos heeft hieraan ook financieel bijgedragen.
Van 27 januari – 26 februari 2001 nam Stichting Hirundo deel aan dit onderzoek en verbleven Bennie van den Brink en Rob Bijlsma aldaar en vingen en ringden voor dit project ruim 7500 boerenzwaluwen.

Okavango Waterbird Count Project.
In januari 2003 werd deelgenomen aan het Okavango Waterbird Count Project in Botswana, dat werd opgezet door Stephanie Tyler (Engeland) en Stichting Hirundo. Dit project omvatte tellingen van broedpopulaties en slaapplaatsen van reigers, aalscholvers, ooievaars en maraboes in de Okavango Delta. Ook werden vanuit de lucht de aanwezige aantallen lelkraanvogels Grus carunculatus geteld. Deelnemers kwamen uit Zuid-Afrika, Botswana, U.S.A., Engeland en Nederland. Opnieuw leverde de Stichting WIWO een financiële bijdrage om dit mogelijk te maken. Aansluitend werden op slaapplaatsen in Botswana en Zuid-Afrika boerenzwaluwen geringd. Over beide activiteiten verschenen publicaties.

Broedvogelatlassen.
De gegevens van het BPN en ESP werden gebruikt om een bijdrage te schrijven voor de Nederlandse Broedvogelatlas die in 2003 verschenen is. Bennie van den Brink schreef hiervoor de bijdrage over de Boerenzwaluw. Dit gebeurde opnieuw in de Nederlandse Broedvogelatlas van 2020 waarin Bennie weer de bijdrage over de Boerenzwaluw schreef.

Zambian Barn Swallow Project.
In 2006 werd de Stichting Hirundo benaderd door Vogelbescherming Nederland, om deel te nemen aan beschermings- en onderzoeksprojecten in Afrika. De boerenzwaluw was daarin de vogelsoort die als kapstok diende voor de projecten. Projectvoorstellen uit de Birdlife Partnerlanden Ghana, Burkina Faso, Zambia en Zimbabwe werden beoordeeld op haalbaarheid en waarde. Het Zambia project werd gehonoreerd.
Stichting Hirundo accepteerde de opdracht om dit Zambia Barn Swallow Project te organiseren en te realiseren.
Twee studenten van de Universiteit Wageningen namen deel aan dit project voor hun masters degree, dat onderzoek op verschillende slaapplaatsen van boerenzwaluwen in Zambia inhield, alsmede algemene voorlichting en educatie aan scholen en verenigingen omtrent voorkomen en bescherming van de boerenzwaluw in de overwinteringsgebieden in Zambia.
Meer hierover kunt u lezen onder “Onderzoek in Afrika” op deze website.
Het bovengenoemde project liep van oktober 2007 t/m maart 2008.
Als vervolg van dit project werd van december 2008 t/m februari 2014 nog aanvullend onderzoek gedaan in Zambia. Zie de informatie hierover op de projectpagina’s van het Zambia project.

Vitamine-D project.
In 2011 werd medewerking verleend aan een vitamine-D project van Willem Bohlmeijer.
Doel was het bestuderen van de biologische/fysiologische veranderingen die optreden bij trekvogels en die kunnen helpen om de behoefte aan vitamine D bij de mens te begrijpen in gebieden die door trekvogels worden verlaten in de winterperiodes.
In januari - februari 2013 werden daarvoor boerenzwaluwen gevangen in Zambia en werden filmopnames gemaakt op de slaapplaatsen en foerageergebieden van de boerenzwaluwen. Door gebrek aan financiële ondersteuning kon een gepland vervolg in december 2013 niet doorgaan, zodat er in december 2013 t/m februari 2014 nog een laatste ringreis naar Zambia werd georganiseerd. Daarna werden de activiteiten in Zambia afgesloten.

Geolocator-onderzoek.
In 2011 werd het 100-jarig bestaan van het Vogeltrekstation gevierd. Daarvoor werden een aantal activiteiten georganiseerd om het ringwerk en onderzoek aan vogels voor het publiek onder de aandacht te brengen. Stichting Hirundo diende een verzoek in voor financiële en logistieke ondersteuning om een onderzoek naar trek en overwintering van de boerenzwaluw mogelijk te maken door gebruik te maken van geolocators. Dat zijn zeer kleine en lichte apparaatjes die met behulp van licht- en tijdsensoren de trekroutes en overwinteringsplekken van Nederlandse boerenzwaluwen in kaart te brengen. Dit verzoek werd gehonoreerd en het Vogeltrekstation i.s.m. Vogelbescherming Nederland maakten dit mogelijk. De praktische organisatie en veldwerk werd opgedragen aan Stichting Hirundo. Daarvoor werden een aantal boerenzwaluwringers uit het netwerk van de stichting benaderd voor deelname. Ringers uit een tweetal regio’s in Friesland, uit Twente de Betuwe en natuurlijk de eigen regio Noord-Veluwe namen hieraan deel. Tijdens een instructieavond in Noordeinde werd zowel praktische als theoretische uitleg gegeven. Bioloog Raymond Klaassen van de RUG (Groningen) die al ervaring had met het werken met geolocators werd aangesteld als wetenschappelijk begeleider bij het uitwerken van de gegevens en als auteur voor de te schrijven artikelen.
Zowel in 2011 als in 2012 werden in elke regio een tiental boerenzwaluwen van geolocators voorzien, 100 in totaal. Hiervan werden 24 boerenzwaluwen in het daaropvolgende jaar teruggevangen, waarvan 20 gegevens bruikbaar bleken.
De geolocators brachten opzienbarende gegevens aan het licht over trekroutes, treksnelheid, stop-over locaties (uitrustplekken voor de zwaluwen tijdens de trek) en de overwinteringsgebieden. Meer details hierover kunt u vinden op deze website onder ‘onderzoek’. Zeer bijzonder was dat tijdens de voorjaarstrek werd aangetoond dat een aantal Boerenzwaluwen, die tijdens de Sahara-oversteek te maken kregen met harde tegenwind en stofstormen, besloten terug te keren naar tropische gebieden om daar opnieuw op te vetten en daarna nogmaals de oversteek en trek naar hun broedgebied te ondernemen.
Helaas is er nog niet een afsluitend artikel geschreven over de algemene resultaten van het geolocator-onderzoek.

Onderzoek van CLM naar gifstoffen bij Boerenzwaluwen.
In 2015 werd Stichting Hirundo gevraagd om medewerking aan een onderzoek naar gifstoffen bij boerenzwaluwen. Ook nu weer werd geput uit het netwerk van zwaluwringers. Daartoe werden niet-uitgekomen zwaluweitjes en dode jongen in de diepvries bewaard en later opgehaald voor laboratoriumonderzoek. De onderzoekers van het Centrum voor Landbouw en Milieu (CLM) vonden veertien soorten gif in niet uitgekomen zwaluweieren.
Een rapport hierover scheen in 2021: Pesticiden in de boerenzwaluw, CLM rapport 943.

Deelname onderzoeksproject Anne Kwak en Nick Hofland: “Verhongeren de vogels?”
In 2016 werd Stichting Hirundo benaderd door Anne Kwak, studente aan de Radboud Universiteit Nijmegen met een verzoek om medewerking voor haar onderzoek naar gifstoffen bij een aantal insectenetende zangvogels. Vooral de gevolgen van neonicotinoiden en imidacloprid die gebruikt worden in de landbouw worden onderzocht. Naast de kleine karekiet en spreeuw was ook de boerenzwaluw onderdeel van dit onderzoek. Stichting Hirundo benaderde daartoe een aantal ringers uit het netwerk van boerenzwaluwmedewerkers die vervolgens medewerking toezegden. Van boerenzwaluwen werden biometrische gegevens verzameld en nesten met jongen gefilmd om voergedrag vast te leggen. Ook werden voedselproppen bestemd voor de jongen verzameld. Op de onderzoekserven werden insectenvallen opgesteld om de daar aanwezige insecten te vangen en zo een beeld te krijgen van het voedsel van de boerenzwaluwen. Dit onderzoek is overgenomen door Nick Hofland en anno 2026 nog niet afgerond.

Resumerend kan men stellen dat de Stichting Hirundo aan de wieg heeft gestaan van vele wetenschappelijke – en onderzoeksactiviteiten omtrent vogelonderzoek zowel in Europa als in Afrika. De hieruit voortgekomen en nog te schrijven publicaties vormen een waardevolle bijdrage in de informatie over en de bescherming van de boerenzwaluw.

Literatuurlijst.
Via onderstaande link is een lijst opgenomen van de publicaties voortgekomen uit de activiteiten van Stichting Hirundo.